اقامتگاه بانه

ضخامت با پتانسیل‌های فضامندی و سازه‌ای‌اش می‌تواند دریچه‌‌های تازه‌ای برای تفکر دربارۀ معماری معاصر ایران به روی ما باز کند.

اگر این «نازکی» است که در شرق دور معماری را تعریف ‌‌کرده و در زبان معماری معاصر این سرزمین‌ها همچنان معنادار و مؤثر باقی مانده است، مسأله برای معماری ایران، حداقل در بیشتر نواحی آن، ضخامت (دیوارها و جرزها) بوده است. خشت و گِل و سنگ فراوان در دسترس بوده و جرزهای ضخیم با ظرفیت حرارتی بالا پاسخ مناسبی بودند به باربری سازه‌ای و همچنین اختلاف دمای قابل توجه شب و روز کویر یا کوهستان.

با این همه، اقتصاد ساخت‌وساز و بالا رفتن ارزش زمین، نوع مواد و مصالح و قوانین زلزله، امکان تمرین طراحی با استفاده از ظرفیت‌های ضخامت را در پروژه‌ها سخت می‌کند. اما قیمت پایین زمین دراین پروژه به همراه ارتفاع کم ساختمان به ما اجازۀ استفاده از مزایای جرز ضخیم را داد. در اینجا، جرزهایی را که در گذشته بار گنبد‌ها را حمل می‌کردند، بر روی یک شبکه (grid) نشاندیم و به چهار دیوار ضخیم رسیدیم که می‌شد گفت به‌نوعی از باز کردن (unroll) حلقه‌های مرکزگرا در پلان معماری ایرانی (حیاط مرکزی) به‌دست آمده بودند.

در پروژۀ بانه، این چهار دیوار ضخیم متعامد هستند که فضا را در دو وضعیت در پلان سازماندهی می‌کنند: فضاهای «میان‌جرزی» شامل بخش‌های اصلی مثل اتاق‌ها و آشپزخانه و نشیمن؛ و فضاهای «درون‌جرزی» شامل فضاهای دست‌دوم مانند راه‌پله‌ها، دالان‌های عبوری، سرویس‌های بهداشتی، طاقچه‌ها ‌و کمدها، و شومینه. بدین ترتیب، پروژه چه از لحاظ سازه‌ای و چه از لحاظ فضایی، جایی بین سیستم شبکه‌ایِ تیر و ستون و سیستم بنایی و دیوار باربر قرار دارد.

این دوگانگی در مقطع هم انجام می‌پذیرد، سقفی سبک به روی این چهار دیوار ضخیم می‌نشیند و نوعی فضای زیر شیروانی‌طوری ایجاد می کند که عملکردهای انعطاف‌پذیری مانند فضای خوابیدن چند خانواده با هم و در عین حال زندگی آن‌ها در روز را سازماندهی می‌کند.