مجموعه فرهنگی-گردشگری شیراز

مجموعه‌ی فرهنگی- تفریحی حاضر در زمینی به مساحت تقریبی 4 هکتار، مجاور شریان اصلی ورود به شهر شیراز واقع شده که از چند منظر برای ما حائز اهمیت بود؛ نخست اینکه در نزدیکی شهری قرار داشت که از رسوب غنی تاریخی و فرهنگی برخوردار بوده و تفرج و گذرانِ وقت در طبیعت کاراکتر جمعی و فردی شهروندانش است و از طرف دیگر، جغرافیای آن با داشتن اقلیم کویری و آفتابی سوزان، در تقابل با این خواسته. به علاوه، برنامه متنوع و حداکثری آن نیازمند اختصاص متراژی قابل توجه برای ساخت و ساز بود که با زمینه بکر خود ناهم‌خوانی داشت.

بر مبنای اشتراک راه حل‌های مناسب و در راستای کمترین مداخله در بستر، دریافتیم که بایستی از ظرفیتهای معماری منطقه و طبیعی آن کمک بگیریم. در نتیجه، رویکرد کلان طراحی بر اساس تعریف نوعی بافتِ شهری با دانه‌بندی‌های تکرارپذیر و قابل گسترش آتی، بهرهمندی از اختلاف ارتفاع در سایت با هدف ایجاد حیاط‌های پُر سایه و تجمیع برنامه‌های هم‌خوان با یکدیگر پیشرفت.

با تعمق در معماری اصیل شیراز، دو عنصر اساسی راسته بازار و حیاط مرکزی را در سازماندهی فضای شهری شناسایی کردیم؛ در نتیجه، الگوی راسته بازار و دالانِ سرپوشیده به عنوان تعریف کننده استخوان‌بندی مجموعه در ترکیب با مفهوم معاصر پرومناد پیاده، محورهای متعامد این مجموعه را در راستای طولی و عرضی به‌وجود آوردند که در عین افزایش خوانایی، کاربری‌ها را در مجاورت خود سازماندهی کرده و امکانات مختلف آن را در جداره‌های خود به کاربران معرفی می‌کنند. در محل تلاقی این دو محور، میدان اصلی که نوعی پلازای عمومی گسترده است تعریف شد تا به‌طور مستمر در طول سال به همراه آمفی‌تأتر روباز به عنوان یک فضای اجتماعی هم در سطح شهر و هم خود مجموعه جهت تعامل، برگزاری رویدادها، نمایشگاه‌ها و تم‌های متنوع مراسم آیینی، فعالیت کند.

مرحله بعد، تفکیک زمین به لایه‌های مختلفِ ارتفاعی و استقرار بسته‌های برنامه میان آنها بود. به‌طوری‌که با تعریف پلکانی و منطبق بر توپوگرافی ساختمان‌ها، علاوه بر امکان دریافت نورِ طبیعی و امتداد بصری در هر پلتفرم، سقف هر تراز به منزله حیاط تراز بعدی خود محسوب می‌شد. به عبارت دیگر، عرصه‌های عمومی بیش‌تری برای حضور بازدیدگنندگان مهیا شده و کالبد فیزیکی ساختمان‌ها نیز در سایت حل می‌شوند؛ این دفنی شدن ساختمان‌ها در صرفه‌ی اقتصادی و کمک به تحقق‌پذیری طرح نیز تأثیرگذار خواهد بود. چرا که هم تناسب میزان خاکبرداری- خاکریزی را در مرحله ساخت برقرار کرده و هم در صرفه‌جویی انرژی و استفاده از ظرفیتِ حرارتی زمین در مرحله بهره‌برداری مؤثر خواهد بود.

پروژه شامل سه بخش عمده است؛ زون شهری در امتداد اتوبانِ شرقی و دربرگیرنده بخش رستورانی، زون عمومی جنوبی سایت در امتداد طولی دالان اصلی و در انتها زون خصوصی شامل فضاهای اقامتی با رویکرد حداکثر فاصله گذاری از آلودگی صوتیِ جداره شهری به همراه بهره‌مندی از منظر طبیعی پیرامون.

دیاگرام پر و خالی و مملو از حیاط‌های مرکزی پلان، کلیت هر بخش مجموعه را درونگرا و معطوف به داخل کرده، در حالی‌که اجزای ساختمان‌ها هم رو به داخل و هم خارج دارند. این سطوح متخلخل در عین کنترل آفتاب شدید و تعریف فضاهای نیمه بازِ سایه‌دار، در برگیرنده تعاریف مختلفی از حضور فضای سبز هم‌چون گودال‌باغچه، حیاط و بام سبز بوده و مقطع فعال و چندلایه‌ای را در پی دارد. تنوع دسترسی‌ها علاوه بر افزایش نفوذپذیری،امکان بازخوانی و کشف خُرد فضاها به واسطه سناریوهای حرکتی را برای کاربران فراهم می‌آورد.

در نما، به منظورکنترل تغییرات حرارتی عموماً بازشوهای حداقلی شکل گرفته و استفاده از متریال‌های خاکی، علاوه بر مقرون به صرفه بودن و سهولت اجرای فرم‌های منحنی، کلیتی یکپارچه و هم‌خوان با محیط اطراف را رقم می‌زند.

نورگیرهای تعبیه شده در بام، تأثیری توأمان و چندوجهی در فرم پروژه داشتند؛ اول پوششی برای خرپشته و فضای خدماتی آسانسورها، دوم ایجاد امکان دسترسی به سکوهای نظاره رو به میدان اصلی، دیگری بهبود کیفیت فضاهای داخلیِ مرتفع با تعریف نورگیر یا امکان تهویه طبیعی و در نهایت ایجاد خط آسمان متنوع که علاوه بر ایجاد نوعی خاصیت آیکونیک برای پروژه، یادآور بافت قدیم شهرهای ایرانیست که گاه از آن به عنوان “زمین ضخیم” یاد می‌کنند.